Vergi Borcu Sermayesinin Onlarca Katı Olan Şirketlere Devlet Neden El Koymuyor?

Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), kamuoyuyla paylaştığı son verilerle Türkiye’de vergi borçlarının ulaştığı çarpıcı tabloyu gözler önüne serdi. Açıklamaya göre, 5 milyon liranın üzerinde kesinleşmiş vergi ve ceza borcu bulunan yalnızca 56 bin 86 mükellefin devlete olan toplam borcu 1 trilyon 507 milyar liraya ulaştı.

Her yıl Vergi Usul Kanunu kapsamında ilan edilen listeler, bu yıl da hem vadesi geçtiği halde ödenmeyen borçları hem de kesinleşmiş tarhiyatları kapsayacak şekilde yayımlandı. GİB’in duyurusuna göre listeler, 1 Haziran 2024 – 31 Mayıs 2025 döneminde kesinleşen ve tutarı 5 milyon lirayı aşan vergi ve cezalara ilişkin verileri içeriyor.

İki Ayrı Liste Kamuoyuna Sunuldu

Açıklanan veriler iki ayrı başlık altında toplandı. Buna göre;

İkmalen, re’sen veya idarece yapılan tarhiyatlar sonucu kesinleşen ve toplam tutarı 5 milyon lira ve üzerinde olan vergi ve cezalar,

31 Aralık 2024 itibarıyla vadesi geldiği halde 27 Kasım tarihine kadar ödenmemiş ve yine 5 milyon lirayı aşan vergi ve cezalar,

ayrı listeler halinde yayımlandı.

56 Bin Mükellef, 1,5 Trilyon Liralık Borç

Borçlular listesine göre, 5 milyon liranın üzerinde vergi borcu bulunan mükellef sayısı 56 bin 86 oldu. Bu mükelleflerin 12 bin 311’ini gerçek kişiler, 43 bin 775’ini ise şirketler ve diğer tüzel kişiler oluşturdu.

Toplam borcun yalnızca yüzde 19,5’ine karşılık gelen 10 bin 926 mükellefin halen faal olduğu, buna karşın 45 bin 160 mükellefin ise terk durumunda bulunduğu bildirildi.

Faal ve Terk Mükellefler Arasındaki Büyük Fark

GİB verilerine göre, vadesi geçmiş ve ödenmemiş toplam 1 trilyon 507 milyar liralık borcun:

263 milyar lirası faal mükelleflere,

1 trilyon 245 milyar lirası ise terk mükelleflere ait.

Bu tablo, tahsilat sürecinde en büyük yükün faaliyetini sonlandırmış mükelleflerden kaynaklandığını bir kez daha ortaya koydu.

En Borçlu Şirketler Dikkat Çekti

Vadesi geldiği halde ödenmeyen borçlar listesinde ilk sırada, Uray Vergi Dairesi’ne kayıtlı Avrasya Sigara ve Tütüncülük Sanayi ve Ticaret AŞ yer aldı. Şirketin devlete olan borcunun 7 milyar 737 milyon 922 bin lira olduğu açıklandı.

Bu firmayı, 4 milyar 20 milyon 695 bin liralık borçla Turktab Tütün Mamulleri Pazarlama ve Dağıtım AŞ, ardından da 3 milyar 191 milyon 253 bin liralık borçla Naksan Plastik ve Enerji Sanayi ve Ticaret AŞ izledi.

Kesinleşen Tarhiyatlarda 106,5 Milyar Lira

GİB’in yayımladığı bir diğer listede ise kesinleşmiş tarhiyatlara ilişkin veriler yer aldı. Bu listede toplam 3 bin 840 mükellef bulunurken, bunların 720’si gerçek, 3 bin 120’si tüzel kişi olarak kayıtlara geçti.

Kesinleşmiş vergi ve ceza tutarının toplamda 106,5 milyar liraya ulaştığı, bunun 13,5 milyar lirasının faal, 93 milyar lirasının ise terk mükelleflere ait olduğu belirtildi.

İlk Sırada Yüceler Orman Ürünleri Var

Kesinleşen tarhiyatlar listesinde ilk sırayı, İlyasbey Vergi Dairesi’ne kayıtlı Yüceler Orman Ürünleri Mobilya Yapı Malzemeleri Otomotiv Lojistik Ticaret Limited Şirketi aldı. Şirketin kesinleşmiş vergi ve ceza borcu 13 milyar 411 milyon 637 bin lira olarak açıklandı.

Onu, 1 milyar 565 milyon 221 bin lirayla MS Dem Metal ve Demir Çelik Ürünleri Taahhüt Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ile 1 milyar 423 milyon 380 bin liralık borçla Yurtpet Akar Yakıt LPG Dağıtım Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. takip etti.

Uzmanlar, açıklanan verilerin hem vergi tahsilatındaki yapısal sorunları hem de terk mükelleflerin kamu alacakları üzerindeki etkisini net biçimde ortaya koyduğuna dikkat çekiyor.

Şirkete El Koyma Nedir?

Şirkete el koyma; bir şirketin malvarlığının, ortaklık paylarının, hesaplarının ya da yönetiminin, soruşturma veya dava süresince devlet kontrolüne alınması anlamına gelir. Amaç; suçtan elde edilen kazancın korunması, delillerin karartılmasının önlenmesi ve kamu düzeninin sağlanmasıdır.

Avukat Bülent Cansu yaptığı açıklamada şirketlere el koyma süreçlerinin titizlikle yürütülmesi gerektiğini belirterek, bu konuda hukuki sürecin şeffaf bir şekilde işletilmesi gerektiğini, şirketlerin itibarlarının ve piyasadaki haksız rekabet ortamının düşünülmesi gerektiğini belirtti.

Hukuki Dayanak

Şirkete el koyma işlemleri başlıca şu mevzuata dayanır:

Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK)

CMK m.133 – Şirket yönetimi için kayyım atanması

CMK m.128 – Malvarlığı değerlerine el koyma

Türk Ceza Kanunu (TCK)

TCK m.54-55 (Müsadere – suçtan elde edilen kazanç)

Hangi Durumlarda Şirkete El Konulur?

Aşağıdaki suçlarla kuvvetli suç şüphesi varsa bu tedbir uygulanabilir:

FETÖ/PKK gibi terör suçları

Organize suçlar

Kara para aklama

Rüşvet ve yolsuzluk

Nitelikli dolandırıcılık

Vergi kaçakçılığı

Uyuşturucu ticareti

 Basit ticari uyuşmazlıklarda şirkete el koyma uygulanmaz.

Şirkete El Koyma Türleri

1. Malvarlığına El Koyma

Banka hesapları

Taşınmazlar

Araçlar

Hisse senetleri

Amaç: Suçtan elde edilen gelirin kaçırılmasını önlemek.

2. Şirket Yönetimine Kayyım Atanması (CMK 133)

Mevcut yönetim yetkileri askıya alınır

Devlet tarafından atanan kayyım, şirketi yönetir

Şirket faaliyetine devam edebilir

Bu yöntem özellikle terör finansmanı ve örgütlü suçlar için uygulanır.

Kararı Kim Verir?

Sulh Ceza Hakimliği

Talep: Cumhuriyet Savcılığı

Karar: Hakim onayı şarttır

Savcı tek başına şirkete el koyamaz.

El Koyma Süresi

Geçici bir tedbirdir

Soruşturma veya dava süresince devam eder

Şartlar ortadan kalkarsa kaldırılabilir

Şirkete El Koymanın Sonuçları

Ortaklar yönetim yetkisini kaybedebilir

Şirket hesapları bloke edilebilir

Ticari faaliyetler kısıtlanabilir

Beraat halinde el koyma kaldırılır

Mahkûmiyet halinde müsadere (kalıcı el koyma) gündeme gelir

El Koymaya İtiraz Edilebilir mi?

Evet.

CMK uyarınca itiraz yolu açıktır

İtiraz, kararı veren hakimliğin bir üst merciine yapılır

Hukuka aykırılık varsa el koyma kaldırılabilir